"Mały Wersal" w Świerklańcu

Świerklaniec położony jest w północno-wschodniej części Wyżyny Śląskiej, w dolinie rzeki Brynicy, oddalony o ok. 30 km od Katowic, w pobliżu lotniska Katowice - Pyrzowice.
Jego nazwa pochodzi od lasku świerkowego, w którym to mieszkańcy chronili się przed niebezpieczeństwami. Przez wiele wieków ziemia ta przechodziła z rąk do rąk, była przekazywana i zagarniana, często zmieniała właściciela.

Z kart historii pałacu

Zamek w Świerklańcu był własnością Przemysława z Cieszyna, który otrzymał go w spadku. Jednakże lubiący wystawne życie często przebywał w Krakowie czy w Warszawie a swoją posiadłość w Świerklańcu oddał w ręce Jarosława Sacherowskiego - syna księcia Władysława (z nieprawego łoża). Jarosław za wszelką cenę chciał poślubić córkę księcia Przemysława Offkę. Troskliwy ojciec sprzeciwił się jednak temu małżeństwu i zamknął swoją ulubienicę w klasztorze w Raciborzu, w którym to została przeoryszą i żyła z dala od ludzi. Jarosław nie zaznał szczęścia u boku Offki. Poślubił piękną i młodą Ludwikę. Despotyczny władca o żelaznym sercu pewnego razu spotkał swoją ukochaną w towarzystwie jednego z poddanych księcia Konrada z Olesna. Jego zemsta była okrutna. Swoją małżonkę zamurował w baszcie zamku wraz z żoną oddanego mu Rinkerta. Tam obie kobiety zmarły śmiercią głodową.





Ponownie wstąpił w związek małżeński z Elżbietą, kobietą o urzekającej urodzie. Z nią miał ośmioro dzieci, jednak tylko najmłodszy Janek pozostał przy życiu. Elżbieta zajmowała drugie piętro w zamku rzadko odwiedzała męża w pokojach. Jej życie było pasmem udręk. Okrutny władca był niesprawiedliwy. Prowadził rozpustne życie, nie przestrzegał prawa, wydawało mu się, że wszystko co na jego ziemi jest jego własnością. Za wszelką cenę chciał otrzymać córkę Rinkerta - Jelonkę, wychowaną przez ciotkę w Krakowie (bo matkę odebrał jej już wcześniej). Za wszystkie krzywdy, które wyrządził tutejszym kobietom został zabity przez Dankmara. Z chwilą jego śmierci na tą ziemię wróciło szczęście. Lud został uwolniony od despotycznej władzy okrutnego tyrana.

Czasy świetności

Największą rolę, znaczenie i sławę Świerklaniec nabrał za czasów Guido Henckel von Donnesmarcka - jednego z najbardziej znanych śląskich arystokratów i magnatów przemysłowych. Hrabia znał realia francuskie, był stałym bywalcem paryskich salonów arystokratycznych i tam właśnie poznał swą przyszłą żonę markizę Blankę de Paiva. Jego miłość była tak głęboka, że spełniał wszystkie jej zachcianki i życzenia. Dla niej, na wzór Wersalu zbudował pałac zwany "Małym Wersalem" posiadający 99 pokoi, wzorowany na francuskiej rezydencji. Markiza Blanka de Paiva posiadała wysoką pozycję i aktywnie uczestniczyła w życiu towarzyskim. Była właścicielką dwóch wspaniałych rezydencji francuskich. W jednej z nich wydawała obiady dla paryskiej elity artystycznej. Swoją wiedzą i urodą imponowała wielu mężczyznom, którzy ją adorowali. Była kobietą światową - władała kilkoma językami, grała na fortepianie i innych instrumentach muzycznych, orientowała się w sztuce, współczesnym malarstwie i rzeźbie.

Wersal na Śląsk!

Tak jak obecnie i w tamtych czasach panowała moda na wszystko co francuskie. Początkowo Paiva zamierzała przenieść(!) Wersal z Paryża do Świerklańca, ale później zdecydowała się na budowę "Małego Wersalu". Ten "Mały Wersal" powstał w latach 70-tych XIX wieku. Został wzniesiony jako warownia nizinna otoczona moczarami. Budowniczy i architekci musieli rozwiązać wiele problemów min. wykonanie fundamentów na tym podmokłym terenie. W ziemię wbito ponad 2000 pali dębowych o dł. ok. 10 metrów, które połączono "kapami" z miedzi.
Pałac zaprojektowany został zgodnie z zachowaniem osi symetrii. Pośrodku wzniesiono ryzalit, nakryty najwyższym, dominującym dachem, mniejsze ryzality usytuowano na krańcach korpusu głównego od strony ogrodowej, gdzie zaprojektowano tarasy, baseny oraz ustawiono wiele rzeźb.
Podczas ważnych uroczystości rodzinnych, w których uczestniczyła rodzina i wybitne osobistości, uruchamiano fontanny ze spływającą kaskadowo wodą, czy unoszącymi się strumieniami wody na wysokość kilku metrów. Książę Donnesmarck jako właściciel całego przemysłu na Śląsku dysponował bardzo doskonałą techniką. Cały park był oświetlony biogazem z własnej wytwórni. Funkcjonowała tu kanalizacja, wodociągi, telefony i wszystkie ciągi komunikacyjne. Pod parkiem znajduje się system kanałów podziemnych. Cały obiekt o pow. 180 ha był obiektem samoutrzymującym się i samofinansującym.
Donnesmarck był właścicielem ogrodnictwa, palmiarnii, owoców cytrusowych, warzyw i pięknych kwiatów. W Instytucie Sadownictwa znajdowała się gorzelnia, w której wytwarzano alkohol. Obecna muszla to dawny dom lodowy, w którym konserwowano różne rzeczy. W parku znajduje się również kościół z mauzoleum, gdzie chowano zmarłych rodziny a obecna restauracja "U Michała" to pozostałość po gospodzie dla ludności. Natomiast pomieszczenia Agromy to zabudowania stajen książęcych. Z chwilą powstania "Małego Wersalu" zostali sprowadzeni tutaj ogrodnicy z całej Europy. Jest to park w stylu angielskim, z tak przemyślnie zrobionymi nasadzeniami, żeby poszczególne okresy rozwoju drzew dawały różną barwę i kolorystykę. Park ten w ciągu całego roku ma różne kolory od ciemnych zieleni aż po wszystkie odcienie brązu.

Zachwycające bogactwo flory

Spacerujący zwracają szczególną uwagę na cisy, choiny kanadyjskie, dęby czerwone, jesiony, kasztanowce, klony, araukarie, klony srebrzyste, lipy, modrzewie, topole, limby. Oprócz wysokich drzew jest tu również ogród ozdobny z liliami, irysami, fiołkami, goździkami i przeróżnymi odmianami róż, w zasięgu ręki znajdują się również rośliny lecznicze, z malwą, szałwią, lawendą i miętą włącznie. Dużą popularnością cieszą się zieleniaki, w których uprawia się zioła, rośliny lecznicze i kuchenne. Jego urok jest niepowtarzalny. Jest tutaj parę takich miejsc tworzących mikroklimat, gdzie ludzie z różnymi schorzeniami czują się doskonale. Cały park i obiekt urządzony jest na mokradłach - włożono dużo wysiłku w osuszenie terenu. Teren jest silnie nawodniony. Bardzo ważna jest tutaj hydrostatyka. Drzewo stojące w wodzie ma odpowiednią wytrzymałość, gdyby dostało się tam powietrze, to wszystko zaczęło by gnić.

Wizyta cesarza

Szkoda , że ten "Mały Wersal" zaginął wraz z zakończeniem II wojny światowej. To tu, zamiast do Paryża zjeżdżały by się tłumy i byłoby to jedno z najbardziej znaczących miejsc w Europie. Właśnie w Świerklańcu za sprawą artystów sprowadzonych z Włoch, Niemiec i Francji powstał zespół Zamkowo-Pałacowo-Parkowy. Pamiętają go nasi dziadkowie, pradziadkowie a dla nas zostały tylko pamiątkowe zdjęcia, fotografie i wspomnienia. Pozostał cudowny park a w nim do dzisiaj funkcjonujący Pałac Kawalera. Budowano go tylko trzy lata. Wybudowany został specjalnie na przyjazd cesarza Wilhelma II na polowanie. Tu na dostojnego gościa czekali słudzy, którzy rozświetlali mu drogę pochodniami magnezowymi. Przez dwa dni odbywało się wielkie polowanie zaś ustrzelone ponad 3 tys. sztuk dziczyzny eksponowano na dziedzińcu pałacowym. Wieczory spędzano przy dźwiękach orkiestry wojskowej. Ludzie różnie opowiadali o Domu Kawalera. Kojarzyli go raczej z domem uciechy dla hrabiego i jego gośćmi, z pięknymi kobietami wiadomej profesji.

"Mały Wersal" dzisiaj

Obecnie Pałac Kawalera to zakład hotelarski będący własnością gminy Świerklaniec wraz z otaczającym go parkiem. Stanowi istotną część Gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Świerklańcu. Jest to obiekt w stylu neobaroku francuskiego zbudowany na rzucie kwadratu z płytkim ryzalitem wyjściowym od północy, południa i zachodu oraz trójbocznym ryzalitem od wschodu, do którego dobudowany jest podcień wejściowy. W centralnej części wnętrza znajduje się reprezentacyjny, owalny hall z marmurową, lustrzaną klatką schodową. Znajdują się tu 33 miejsca hotelowe w tym 2 apartamenty i 16 pokoi jedno lub dwuosobowych. Utrzymanie takiego obiektu jest bardzo kosztowne. Zostało powołane Stowarzyszenie Miłośników Zespołu Pałacowo-Parkowego w Świerklańcu, którego celem jest ratowanie pozostałych w parku zabytków. Do tego miejsca przyciąga wspaniała kuchnia, ceny przystępne dla każdego klienta oraz piękny angielski park.

Czas płynie nieubłaganie i wiele zdarzeń przechodzi obok nas bez naszego udziału. Jednakże wierzę w to, że są i znajdą się tacy, którym nie obojętne jest dziedzictwo kultury narodowej. Myślę, że marzeniem wielu z nas byłaby odbudowa "Małego Wersalu". Marzenia są ponoć po to, by je urzeczywistniać. Czy naszemu pokoleniu to się uda? Pozostaje to pod wielkim znakiem zapytania. Sądzę, że wcześniej czy później obudzi się w nas prawdziwy patriotyzm i uda się zebrać środki na odbudowę tak wspaniałego pałacu. Może nie my, ale nasze wnuki zamiast do Paryża pojadą do Świerklańca podziwiać "Mały Wersal". Pomóżmy naszemu "Małemu Wersalowi" przywrócić dawny jego blask i świetność. Wierzymy, że ten apel odbije się szerokim echem wśród śląskiej społeczności. Czego mieszkańcom Świerklańca i sobie życzą

Krystyna i Wiesław Urbańczykowie

Zobacz na mapie Polski, gdzie znajduje się opisywany powyżej teren.

Warning: include() [function.include]: URL file-access is disabled in the server configuration in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 248

Warning: include(http://www.globtroter.pl/weekend/index_mid3.inc) [function.include]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 248

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'http://www.globtroter.pl/weekend/index_mid3.inc' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 248

Warning: include() [function.include]: URL file-access is disabled in the server configuration in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 250

Warning: include(http://www.globtroter.pl/weekend/kolumna_prawa.inc) [function.include]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 250

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'http://www.globtroter.pl/weekend/kolumna_prawa.inc' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 250

Warning: include() [function.include]: URL file-access is disabled in the server configuration in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 252

Warning: include(http://www.globtroter.pl/weekend/index_bottom.inc) [function.include]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 252

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'http://www.globtroter.pl/weekend/index_bottom.inc' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/globtroter/domains/globtroter.pl/public_html/weekend/wycieczki/swierklaniec.phtml on line 252