Szpiczasty L±d > NORWEGIA

Hornsund, Szpicbergen, Baza, NORWEGIA

[...] Zgarniam dziecko i wracamy na łódkę. T± sam± bit± drog± kamienist±, w połowie której jeste¶my atakowani przez parę rybitw, które na kamieniach w jej bezpo¶rednim s±siedztwie urz±dziły sobie gniazdo. Teraz niczym miniaturowe sztukasy nurkuj± z góry wprost na głowy każdego przechodnia.
W czasie krótkiego arktycznego lata maj± bardzo mało czasu na odchowanie potomstwa. Bardzo mało czasu i bardzo mało szans na powodzenie tego przedsięwzięcia. Nic dziwnego, że s± takie agresywne.
Trochę wydaje się wcze¶nie na gniazdowanie, bo ¶niegu jeszcze dużo i jeszcze nic na tundrze nie rozkwitło. Chociaż na pewno lada dzień. Jest taki jeden tydzień w roku kiedy tundra przed baz± rozkwita na fioletowo malu¶kimi kwiatkami. S± takie malutkie ale jest ich tak dużo, że na tej bezdrzewnej pustyni zdaj± się rajskim ogrodem. Darem Bożym dla tej jałowej ziemi przez większ± czę¶ć roku pokrytej ¶niegiem. Do¶wiadczonej mrozami, sztormowymi wiatrami, wielomiesięczn± ciemno¶ci±.
Jutro popłyniemy do Gashamny. Zatoki Gęsiej po drugiej stronie fiordu. Po szamotowe cegły. Żeby było nam ciepło.

Hornsund, Szpicbergen, Banachówka, NORWEGIA

Fiord w poprzek ma w tym miejscu ze cztery mile szarego dzisiaj morza.
Polska Baza w Hornsundzie istnieje od 1957 roku.
Postawiono j± na zimowanie w ramach Międzynarodowego Roku Geofizycznego. Powstała z marzenia jako widomy znak wł±czania się Polski jako pełnoprawnego uczestnika na powrót do naukowej wymiany międzynarodowej. Zaraz po tym jak w kraju skończył się stalinizm.
Ponieważ nie skończył się tak do końca i zupełnie, zaraz po tym pierwszym zimowaniu baza została opuszczona na następne dwadzie¶cia lat. Dopiero w 1978 roku została odbudowana i na powrót zasiedlona. Od tego czasu jest eksploatowana nieprzerwanie.
Nie jest to jednak pierwsza stała stacja polarna w fiordzie Hornsund. Pod koniec XIX wieku, w ramach Pierwszego Międzynarodowego Roku Polarnego powstała w Zatoce Gęsiej, dokładnie naprzeciwko Isbjornhamny, inna duża i stała baza polarna.

Hornsund - Gashammna, Szpicbergen, Konstantinowka, NORWEGIA

W 1897 roku na mapie ¶wiata nie było ani Polski ani Norwegii, która należała wówczas do Królestwa Szwecji. Szpicbergen za¶ był ziemi± niczyj± do której ro¶ciły sobie, zreszt± bliżej nieokre¶lone, prawa, po równo i Szwecja i Rosja. Baza w Gashamnie powstała jako wspólne przedsięwzięcie Rosyjsko Szwedzkie i miała służyć głównie do badań astronomicznych, zorzy polarnej i magnetyzmu ziemskiego. Działała kilka lat posadowiona w miejscu dawnej, jeszcze osiemnastowiecznej, bazy wielorybniczej.
Do dzisiaj ruiny budynków stacji stoj± w¶ród porozrzucanych, obro¶niętych mchem i pod tym mchem wybielonych setkami zim wielorybich ko¶ci.
Budynki Konstantinowki były drewniane, ale niektóre na drewnianych podwalinach miały murowane ¶ciany. Wala się tam do dzisiaj mnóstwo cegieł wypalonych z jasnożółtej gliny. Płyniemy po dwie sztuki do naszego piecyka. Dbaj±c o dziedzictwo kulturowe mamy zamiar je z powrotem tam porzucić kiedy nie będ± nam potrzebne. Tuż przed powrotem do Pucka.
Gashamna ma niski brzeg i kamieniste plaże kolorem podłoża wcale niemal nie do odróżnienia od barwy wody w taki jak dzisiaj pochmurny dzień. Wchodz±c do zatoki należy bardzo uważać na złudzenia optyczne i raczej rzucać kotwice wcze¶niej niż póĽniej. Oczywi¶cie należy się posiłkować i GPSem skorelowanym z elektroniczn± map± i z radarem. Tymi wszystkimi wynalazkami współczesnej nawigacji rzeczywi¶cie w wysokim stopniu zabezpieczaj±cych jej bezpieczeństwo. Ale Gashamna jest takim miejscem gdzie współczesna nawigacja nie zdaje egzaminu. Pomimo tego, że zazwyczaj wszystkie jej wskazania s± prawidłowe i bez zarzutu.
Unosi się tutaj duch przygody i polarnego awanturnictwa. Chyba jeszcze od czasu tych wielorybników sprzed dwustu ponad lat. Wyprawa na Wala Grenlandzkiego trwała wówczas kilka sezonów. Statki wielorybnicze przypływały do Gashamny wiosn± wysadzały wielorybników na brzeg i... odpływały w sin± dal bowiem nie były w stanie długo się na Szpicbergenie bez portów i dogodnych kotwicowisk utrzymać. Były napędzane tylko żaglami, morze bywało zalodzone a warunki pogodowe nie do przewidzenia.
Na wieloryby polowano ręcznym harpunem z wiosłowych łodzi. Po walce z wielkim zwierzęciem na otwartym morzu martwe truchło holowano za łodzi± do fiordu. Walce niebezpiecznej. Dawida z Goliatem. Wieloryb zraniony harpunem potrafił jednym celnym uderzeniem ogona rozbić łódĽ a my¶liwych wrzucić do wody.
Potem na płyciĽnie następowało ćwiartowanie, wyci±ganie kawałów wielorybiego tłuszczu na brzeg i wytapianie w wielkich kotłach opalanych syberyjskim drewnem dryftowym.

Hornsund, Szpicbergen, Budka, NORWEGIA

Spław drewna budowlanego wielkimi rzekami Syberii zawsze powodował wielkie straty. Olbrzymie bale dryfuj± po Morzu Barentsa. Wiedzione pr±dami przebywaj± duże odległo¶ci po to by po wielu latach tak nasi±kn±ć słon± wod±, że trac± pływalno¶ć i id± na dno. Te, które nie zaton± osiadaj± na brzegach arktycznych wysepek.
Wielkie ilo¶ci drewna dryftowego zalegało i zalega odludne brzegi Szpicbergenu. W wiekach przeszłych było to jedyne Ľródło drewna budowlanego. Konstruowano z niego schronienia i chaty, w których ci twardzi ludzie przeczekiwali polarn± zimę.
Oczekiwali na wiosenne przybycie statku z dalekiej ojczyzny. Po wytopiony tłuszcz, po skóry morsów, po tran i po wielorybników. Tych, którzy ten krwawy sezon przeżyli. Wielu jednak znalazło tutaj koniec swojej ziemskiej wędrówki.
Dlatego Gashamna jest inna niż inne zatoki Szpicbergu. Ma w sobie ducha.
Może dlatego, że duchy wielorybników nigdy jej nie opu¶ciły?