Do Trzech Króli, tradycje ¶wi±teczne na Kaszubach > POLSKA

Po wigilii kaszubska rodzina szła do ko¶cioła na Pasterkę, by rado¶nie witać narodziny Jezusa. Pielęgnuj±cy miejscow± tradycję Kaszubi – zauważa Pryczkowski - nie znaj± ¶więtego Mikołaja w czerwonym stroju i z biał± brod±. Ich dzieci oczekuj± prezentów, które przynosi gwiazdor. Przychodzi on przebrany w odwrócony na spodni± stronę kożuch i przepasany słomianym pasem. Strój dopełnia czapka „muca” i kalosze „skorznie” oraz „korbacz”, rodzaj bata, by dziećmi czuły respekt przed gwiazdorem.

Ponieważ często bywa, że w rolę gwiazdora wciela się s±siad, b±dĽ kto¶ z rodziny, aby dziatwa nie rozpoznała wręczaj±cego im podarunki, gwiazdor występuje w masce zwanej “larw±”, która była wykonana z cielęcej, lub baraniej skóry, a dzisiaj bywa zakupiona w sklepie. Musiał swoim ubiorem siać postrach w¶ród dzieci, które odpytywał z najistotniejszych rzeczy, ze znajomo¶ci pacierza, zanim wręczył prezent.
Ponieważ nasza wieczerza wigilijna to spotkanie kilku pokoleń, co rok u innego z rodzeństwa 30-40 osób na wieczerzy wigilijnej – dodaje Pryczkowski - st±d też od lat mamy wspólnego gwiazdora, który po wieczerzy przynosi duży wór prezentów, przy pomocy swoich pomagierów. Następnie strasz±c swoim korbaczem, przepytuje dzieci, zawsze s± to pozytywne odpowiedzi i każde dziecko otrzymuje prezent. Wszystko jest robione z humorem ale korbacz bywa w użyciu, szczególnie do starszych dzieci. Na stół wigilijny przykryty białym obrusem, pod którym jest rozłożone sianko, stawiano 12 postnych potraw (tyle, ilu było apostołów). Nie mogło też zabrakn±ć kaszubskiego chleba (przyrz±dzonego z m±ki żytniej, drożdży oraz ugotowanych i dobrze ubitych ziemniaków). Na ¶wi±tecznym stole koniecznie stawiano, tak dawniej jak i dzi¶, nakrycie dla strudzonego wędrowca. Podawano “brzadowy zypa”, przygotowywan± z suszonych gruszek, jabłek i ¶liwek wraz z kluskami, kluski typu kopytka oraz kapustę z grzybami. Jest też wiele potraw z ryb, które maj± przynie¶ć zdrowie i bogactwo: ¶ledzie w sosie ¶mietanowym z jabłkami i cebul± oraz „pulki” ziemniaki w mundurkach, ¶ledzie smażone w occie. Na stole nie powinno też zabrakn±ć maku, był także młodzowy kuch, czyli drożdżówka. Ważne jest pojednanie się w tym dniu zwa¶nionych s±siadów, rodziny. Kolacja rozpoczyna się około godziny 18 wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdki na niebie. Jest czytana ewangelia, po czym składa się życzenia, po wieczerzy przychodzi gwiazdor, a póĽniej aż do pój¶cia na Pasterkę ¶piewane s± kolędy. Pierwsze ¶więto Bożego Narodzenia na Kaszubach upływało w gronie rodzinnym.

W drugie dzień ¶wi±t był czas na odwiedziny s±siedzkie. Od ¶wi±t Bożego Narodzenia do Trzech Króli chodz± „Trzej królowie”: jeden z gwiazd±, drugi z szopk±, trzeci trzyma puszkę do której wrzucane s± pieni±żki. – kontynuuje Pryczkowski - Zwykle recytuj± wiersz z życzeniami typu - by się dobrze powodziło, a krówki zawsze dawały mleko, by prosiaki dobrze rosły i kury jajka niosły… Następnie ¶piewaj± jedn± lub dwie kolędy. Oczywi¶cie im piękniej się zaprezentuj±, tym szczodrzej będ± obdarowani. Niestety, współczesne szopki to często papierowe domki kupione w sklepie.

Oczywi¶cie tradycja kaszubskiej szopki jest żywa w¶ród artystów ludowych. Józef Chełmowski, artysta z Brus, który wytwarzał rekwizyty obrzędowe i szopki bożonarodzeniowe, często wyposażał je w pozytywkę z kolęd±, s± też szopki ruchome. Tradycja ta rozwija się wraz z corocznym konkursem szopek, w którym bior± udział arty¶ci z Pomorza. Stałym elementem s± rzeĽbione i malowane postaci, żłóbek, ¦więta Rodzina, pasterze i Trzej Królowie z nieodł±cznym kaszubskim wzornictwem, s± też morskie fale, rybackie sieci i ryby. Z nadej¶ciem Nowego Roku zwi±zane s± „psoty”, czyli figle, które miejscowa młodzież urz±dza s±siadom w noc sylwestrow±. Czasami psotnicy wyjm± komu¶ bramę z zawiasów, przestawi± samochód na podwórku, a bywa, że rano wóz konny gospodarz zobaczył na dachu…